donderdag
3
November
Weggaan
Weggaan is iets
anders
dan het huis
uitsluipen
zacht de deur dicht
trekken
achter je bestaan en
niet
terug komen, want je
blijft
iemand op wie wordt
gewacht.
Weggaan is eigenlijk
een soort
van blijven, niemand
wacht dan
want je bent er nog,
niemand
neemt afscheid want
je gaat niet weg.
Rutger Kopland (1934-2012)
woensdag
2
November
Allerzielen
De dood
voor James Brockway
Die norse gast zal jou niet overslaan.
Nooit belt hij op en vraagt: ‘Kom ik gelegen?’
Hij komt te vroeg, te laat, zijn zeis stoot tegen
je lamp of vaas. Hij laat zijn koffie staan.
Beloftes worden niet door hem gedaan
en nooit zal hij zijn knekelvoeten vegen.
Hij kent geen smalltalk. Er wordt stuurs gezwegen
tot hij je vraagt om met hem mee te gaan.
Dat was het dan. Je bent opeens zo moe.
Hij zegt: ‘Je wist toch dat ik ooit zou komen.
Die lamp, die vaas, het doet er niet meer toe.
Kijk niet zo bang. Het sterven doet geen pijn.
Het zal een slapen, slapen zonder dromen,
het zal een slapen zonder weerga zijn.’
Patty Scholten (1946-2019)
donderdag
6
oktober
Oxford Street
Alles kan veranderen in een dag
als de auto’s gaan grazen in de straten,
mooie glanzende koeien en schapen
en de verkeerslichten staan groen op gras.
Engelen als cowboys ertussendoor
houden zich bezig met de paardekrachten,
want God, God in het diepst van zijn gedachten,
dat is een boer, dat is gewoon een boer.
Hij scheurt het asfalt als een grasland open,
in de riolen schieten vissen kuit,
wat dood is doet hij ademen en lopen,
maakt van metaal een zachtkloppende huid.
Het zal ontroerend zijn om te aanschouwen
als al die auto’s ook kunnen herkauwen.
woensdag
5
oktober
Leraar Nederlands als dode taal
Als de enige baan die ik kan krijgen
leraar Nederlands als een dode taal is — de
anderen hebben het opgegeven
of zijn verdwenen — begin ik met lijstjes woorden
die ongeveer hetzelfde klinken? Met welke
gedichten zou ik beginnen
als ik iets wilde lezen met de klas? Een opdracht
voor een heel ander vak:
bedenk wie er Nederlands zou willen leren wanneer
niemand het meer spreekt,
en beschrijf hoe ze eruitzien: de vrouw van wie de
grootmoeder
uit een verdronken dorp kwam, de jongen van twaalf
wiens vader en moeder zeiden dat hij ten minste
één vak serieus moest nemen
en hij koos dit uit een lange lijst, ook om te
zien of ze hem
tegen zouden houden. Er zijn veel leraren in de
Nederlandse poëzie,
de beste misschien in Latijn en Grieks,
en Ida Gerhardt die weer bij Leopold in de klas zat
gebruikt het woord ‘onaangeraakt’ in het gedicht
waarin zij haar klas uitlegt
dat één woord in het Grieks zowel ziel als vlinder
betekent (en in het Hebreeuws,
zeg ik, een taal waarvan Ida Gerhardt,
psalmvertaalster, veel meer weet dan ik
betekent hetzelfde woord ziel en wind en in het
Nederlands
betekent ziel niets meer voor wie het woord in de
mond neemt,
behalve om aan te duiden waar anderen het ooit
over hadden,
dus blijft er enkel over: vlinder en wind) en in
een ander gedicht
schrijft Ida Gerhardt opnieuw ‘onaangeraakt’,
over Socrates wanneer die over waar een drempel
zou kunnen zijn heen stapt
en het gedicht waarin zij over ‘waterlaarzen’
schrijft
is over woorden in de eigen taal cadeau krijgen,
soms twee meteen achter elkaar,
alsof ze als jongen en meisje aan elkaar
voorgesteld zijn en dat nog steeds weten.
Nachoem M. Wijnberg (1961)
uit: Namen noemen (2022)
vrijdag
30
September
O Schepper die in
koelen bloede schiep
den hamerhaai en alle diepzeedieren,
de zaagvis en de slijmerige wieren,
bloedzuiger, pestbacillen en poliep,
en in den mens de donkre drang des bloeds,
maar ook de pijn der heldere bewustheid
die hem berooft van iedere gerustheid
en uwe wreedheid fel beseffen doet:
geef ons de onbewustheid der natuur
opdat wij van dit alles niets meer weten,
een diepe droom om alles te vergeten,
één koele druppel in dit helse vuur.
Willem Hessels (1906-1949)
woensdag
14
September
Waakvlam
Het kwik zakt maar de
zomer laat sporen na,
kurkdroog blad ritselt veel te vroeg van herfst.
Na hitte komt angst voor kou, nu de meter
in talloze kasten tikt als een tijdbom.
De oude ondergrondse bellen in het oosten
spekken de verkeerde kas, de echo van oorlog
vertaalt zich deze winter in kille kamers
en kopzorgen. Wat
moeten we verbranden
in een wereld die al zindert?
En hoe bereidt een mens zich voor op minder
in een tijd die
gebouwd is op blind geloof
in meer?
Je zou een waakvlam willen in het midden
van de stad, een
kleine, blauwe belofte
op toekomstig vuur.
Je zou willen weten hoe je zoiets in jezelf
ontsteekt en
overdraagbaar maakt.
Marjolijn van Heemstra
Stadsdichter Amsterdam
