zondag
10

november

Over de muur

Oost Berlijn, Ünter den Linden.
Er wandelen mensen langs vlaggen en vaandels.
Waar Lenin en Marx nog steeds op hun voetstuk staan.

En iedereen werkt, hamers en sikkels.
Terwijl in parade pas de wacht wordt gewisseld.
Veertig jaar socialisme, er is in die tijd veel bereikt.

Maar wat is nou die heilstaat, als er muren omheen staan?
Als je bang en voorzichtig met je mening moet omgaan.
Ach wat is nou die heilstaat, zeg mij wat is ie waard?
Wanneer iemand die afwijkt voor gek wordt verklaard.

En alleen de vogels vliegen van oost naar west Berlijn,

worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten.
Over de muur, over het ijzeren gordijn.
Omdat ze soms in het westen, soms ook in het oosten willen zijn.
Omdat ze soms in het westen, soms ook in het oosten willen zijn.

West Berlijn, de Kurfürstendam.
Er wandelen mensen langs porno en piepshow.
Waar Mercedes en Cola nog steeds op hun voetstuk staan.

En de neonreclames die glitteren lokkend.
Kom dansen kom eten, kom zuipen kom gokken.
Dat is nou veertig jaar vrijheid, er is in die tijd veel bereikt.

Maar wat is nou die vrijheid, zonder huis, zonder baan?
Zoveel Turken in Kreuzberg, die amper kunnen bestaan.
Goed je mag demonstreren, maar met je rug tegen de muur.
En alleen als je geld hebt dan is de vrijheid niet duur.

En de vogels ze vliegen van west naar oost Berlijn,

worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten.
Over de muur, over het ijzeren gordijn.
Omdat ze soms in het oosten, soms ook in het westen willen zijn.
Omdat er brood ligt soms, bij de Gedächtniskirche.
Soms op het Alexanderplein.

Harry Jekkers/Klein Orkest

donderdag
7

november

Liefde onder ambtenaren

’s-Hertogenbosch, 12-06-2019

Geachte mevrouw Visser, beste Marianne,

Als gevolg van een reorganisatie

binnen onze liefdesrelatie

moet je ondanks jouw bevalligheid,

rekening houden met boventalligheid.

Onze liefde, voor zover ik de cijfers weet,

wordt het komend jaar verder uitgekleed.

Het goede nieuws is: die liefde blijft bestaan,

maar zal in afgeslankte vorm de toekomst in gaan.

Ik hoop dat je daar begrip voor hebt.

De details bespreek ik tussen half aug. en half sept.

Met collegiale groet,

J. van Dorp, Unit Manager

UWV ’s-Hertogenbosch

Lévi Weemoedt (1948)

uit: Gezondheid (2019)

zondag
3

november

Goden!

Goden willen wij zijn – !

Naakt en zuiver, en rein

Van zonde en van schijn,

En van edele waarde,

Verlost van schande en pijn,

Schoon van dit slaafsch venijn,

En zalig – zalig op aarde!

Goden willen wij zijn – !

Met een staag brandend brein,

Helder als klaar kristallijn

En zingend bij zingende snaren,

Die al wat bang is en klein

Bevleugle’ en bevrij’n

In den storm onzer stormende scharen!

Goden willen wij zijn – !

Dansend in zonneschijn,

Dat die, schuimend als zomerwijn,

Onze lijven doorperelt,

Dat het leven zij één refrein

In een wijd en wild festijn

Van goden – goden op deze wereld!

C.S. Adama van Scheltema (1877-1924)

vrijdag
1

november

Elegie prénatale

Ik sta te dromen op de brug, ik zie de bomen in het water
Ik zie de lucht en even later voel ik de blikken in mijn rug
Van al die mensen die daar staan en die mij streng vertoornd vragen
"Moest jij dat echt zo nodig wagen, waarom deed jij haar zoiets aan"

Ik weet het best het is mijn schuld dat ik te vroeg met je moest trouwen
Maar voor het genoeglijk nestje bouwen had de natuur toch geen geduld
Het was zo'n zachte nacht in mei, maar ga dat maar eens expliceren
Aan al die dames en die heren, die meer geluk hadden dan wij

Men zegt tot mij je bent een vod, je bent de schand van de familie
Van onze propere domicilie, denk eens aan ons en ook aan God
En daarbij trekt men dan een smoel alsof ik knoflook heb gegeten
Van zo'n vent wil geen christen weten, die kwetst het eerbaarheidsgevoel

Des zondags luistert men naar 't woord en psalm zingt luide al te gader
Maar ik sta buiten als de dader van een negatieve moord
Vergeving en verdraagzaamheid, ja die zijn goed voor liberalen
Van die onchristelijke kwalen is mijn familie gans bevrijd

Een wijze oom is advocaat en regelt onze huwelijkszaken
Een hok met uitzicht op de daken, maar anders stonden we op straat
Mevrouw hiernaast die alles ziet zit achter het raam en wringt haar handen
Ze roept gekwetst: "Het is een schande", omdat jij moeder wordt, zij niet

Als ik jouw kind was lieve schat dan werd ik liever niet geboren
Dan liet ik niets meer van me horen, dan bleef ik zitten waar ik zat
Want de familie lieve meid is met de toestand zo verlegen
We hebben de kliek nu eenmaal tegen, want zij trouwden wel op tijd

Boudewijn de Groot

zaterdag
26

oktober

Kwartjesdag in Artis

I

Netjes naast mekanderlopen

Hiero in de dierentuin

Draag je pet niet zo besope

Kees, je kouse zitte schuin

II

Hier is effe! De kemeele

Met een bult uit de woestijn

Loop me niet zo te vervele

Vor me voete, stuk segrijn!

III

Ha!... de ape

Niet zo schreeuwe!

Blijf nou effe bij mekaar

Of ik gooi je voor de leeuwe

Snuit je koker en bedaar!

IV

Die daar met die blauwe billen

Met een broekie van ´t bestuur…

Asse jullie ijssies wille

Nou vooruit maar, van de huur!

Willem van Iependaal (1891/1970)

maandag
21

oktober

Spreeuwen

Er wordt gebumperkleefd, gemiddelvingerd
wanneer de weg opeens wordt afgesneden
Gevloekt, geschreeuwd, gescholden, klem gereden
En append langs de middenstreep geslingerd

Terwijl het zonder vloeken, schelden, schreeuwen
Perfect gaat in een wolk van duizend spreeuwen

Otto van Gelder

maandag
21

oktober

liever naar het malieveld dan aan de hanenbalk

denkt u er wel eens over

om uit het leven te stappen?

vroeg agrarisch coach

monique te kiefte in 2018

aan een aantal boeren

meer dan 10 mensen zeiden ja

zegt ze in een item van nieuwsuur

van november vorig jaar

echt zorgen maakte ze zich pas

wanneer een boer niks zei en zij zag

dat hij zich betrapt voelde

boeren zijn binnenvetters

die vragen niet makkelijk om hulp

verlies je je boerderij dan verlies je

niet alleen je eigen baan

je verliest de baan van je kind

grond waar je een band mee hebt

het is niet het failliet van een man

maar van een familie

je laat verloren gaan wat je ouders

en hun ouders hebben opgebouwd

daar zou ik ook voor met de trekker

naar den haag gaan

toen ik niet durfde te springen

heb ik de dominee gebeld

zegt een drentse varkensboer

in hetzelfde item

die is meteen gekomen

en heeft mij gezegd

haal dat touw alsjeblieft weg daar

Tsead Bruinja

Is het nieuwe gedicht van Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja inderdaad een gedicht? Het doet er alles aan om zo min mogelijk op poëzie te lijken, bijvoorbeeld door een verwijzing naar een heel concrete persoon in een heel concreet, met name genoemd tv-programma, of door een aantal clichés over boeren (dat ze binnenvetters zijn, dat ze mannen zijn).

Misluktegrappenmakers

Een van de sympathieke kanten van de huidige Dichter des Vaderlands is – vind ik – in ieder geval dat hij durft te zeggen waar het volgens hem op staat. Nodig je hem uit op de Fryske Dei, dan vertelt hij daar dat Zwarte Piet volgens hem niet bij het Fries thuishoort.Besluit hij een gedicht over de boeren te schrijven, dan blijkt het een gedicht vol medeleven te zijn. Zijn dichterschap is er niet voor slaapliedjes voor het vaderland.

Ik neem aan dat Bruinja in ongeveer dezelfde sociale kringen verkeert als ik en laten we zeggen dat de discussies bij het koffie-apparaat deze week niet overal dropen van de sympathie voor de boeren. Het was ook lastig om niet geïrriteerd te zijn: onbehouwen lui die naar de stad rijden in hun trekkers om daar een grote ravage aan te richten. Een clipje van een woedende boer die bijna een fietser aanreed tijdens zo’n actie ging rond op de sociale media als bewijs van de moordzucht, net als foto’s van een galg die een paar misluktegrappenmakers hadden neergezet.

Man

Ik heb deze week een paar keer meegemaakt dat jonge intellectuelen en doorgewinterde nieuwsconsumenten vol verontwaardiging spraken over het feit dat die boeren met hun tractoren files veroorzaakten.

(Ik zou zeggen: laten wij er een voorbeeld aan nemen. Bij WO in Actie wordt nog steeds gediscussieerd of het niet heel vervelend is voor de studenten als wij eens een dagje zouden staken. Kennelijk zijn we zo door en door fatsoenlijk dat een paar uur extra file al onacceptabel is. ).

Van het enige commentaar dat ik tot nu toe op het internet kon vinden over Bruinja’s gedicht, van Ton van ’t Hof, vermoed ik dat het kenmerkend zal zijn voor de respons op dit gedicht: het is “populair, oppervlakkig, eenzijdig, sentimenteel & zelfs enigszins demagogisch”. Nog veelzeggender is de laatste zin van het ultrakorte stukje: “Er ligt nog een waas van wit gif over zijn laarzen.”

Zijn, want ook voor Van ’t Hof is de boer een man.

Minimale middelen

Veel discussie van de afgelopen week is natuurlijk ingegeven door het feit dat wij, die geen boeren zijn, vinden dat die lui ongelijk hebben met hun protest tegen de stikstofmaatregelen. Ze produceren te veel stikstof en hun acties tegen de RIVM die de metingen heeft gedaan zijn volkomen onredelijk. Van de wetenschap blijf je af, richt je dan tot de politiek!

Het goede van Bruinja’s gedicht vind ik dat het daaraan voorbijgaat, dat het de redeloosheid van de boeren als radeloosheid wil zien. Beter een smakeloze symbolische galg voor een niet benoemde ander dan een echte voor jezelf.

Maar is het daarmee een gedicht? Vrijwel alles wat er in de tekst staat komt bijna woordelijk uit het item in Nieuwsuur. Het is er als het ware een samenvatting van. De dichter geeft een YouTube-registratie van dat item ook op zijn pagina met het gedicht. Dat item hoort dus ook echt bij het gedicht. Hij gebruikt daarbij minimale middelen om het tot een gedicht te maken: regelafbrekingen, geen hoofdletters en geen interpunctie.

Ellende

Maar misschien zijn dat de juiste middelen. De prozaïsche vorm bestaat al – het item in Nieuwsuur.

Bruinja had ook een column kunnen schrijven waarin hij nu dat items vorig jaar in herinnering bracht en een verband trok met de voor buitenstaanders zo onbegrijpelijke vernielzuchtige woede van de boeren. Maar sommige dingen had hij daar niet zo makkelijk kunnen doen: zijn eigen identificatie met die boeren vormgeven zoals hij dat nu doet bijvoorbeeld. Door het gebrek aan interpunctie lopen regels als “daar zou ik ook voor met de trekker / naar den haag gaan // toen ik niet durfde te springen / heb ik de dominee gebeld” in elkaar over, en valt de ene ik in ieder geval heel even samen met de andere.

Maar vooral heeft hij, simpel door zijn status van dichter (des vaderlands nog wel) te gebruiken en de tekst zo vorm te geven, haar even omhoog getild, van het verhaal van zomaar een agrarisch coach in zomaar een tv-programma tot iets waar wij het ook over kunnen hebben, en moeten hebben – het einde van het boerenbedrijf en de ellende die dat veroorzaakt. Het roept op tot empathie voor mensen die door het lint gaan voor een volkomen onredelijke zaak. Dat is iets wat de poëzie vermag.

(Marc van Oostendorp)